شکستگی لگن تنها یک آسیب استخوانی نیست؛ اتفاقی است که میتواند راهرفتن، تعادل و حتی استقلال فرد در انجام سادهترین کارهای روزمره را تحت تاثیر قرار دهد. فیزیوتراپی شکستگی لگن با تمرکز بر کاهش محدودیت حرکتی، تقویت عضلات، بهبود تعادل و آموزش راهرفتن، به شما کمک میکند تا قدمبهقدم تواناییهای خود را بازیابید. در این مقاله بررسی میکنیم که آیا فیزیوتراپی بعد از شکستگی لگن خوب است؟ چه مراحلی دارد و چه تمرینهایی برای آن مناسب هستند؟ با مرکز فیزیوتراپی دنیز همراه شوید.
شکستگی لگن چیست و چه علائمی دارد؟
در زبان روزمره، اصطلاح «شکستگی لگن» گاهی برای انواع مختلف شکستگیهای اطراف لگن استفاده میشود. از نظر پزشکی، شکستگی استخوانهای لگن با شکستگی ناحیه مفصل ران یا استخوان ران یکسان نیست. در بسیاری از منابع بالینی، منظور از hip fracture شکستگی قسمت بالایی استخوان ران، بهویژه ناحیه گردن استخوان ران یا اطراف شکستگی ناحیه تروکانترها است. (برجستگیهای استخوانی قسمت بالایی ران)
این نوع شکستگی بیشتر در افراد مسن دیده میشود و معمولا در اثر زمینخوردن ایجاد میشود؛ با این حال، ضربههای شدید مانند تصادف یا سقوط از ارتفاع نیز میتوانند در افراد جوانتر باعث شکستگی شوند.
شدت علائم به محل و نوع شکستگی بستگی دارد، اما نشانههای شایع شامل موارد زیر است:
- درد شدید در ناحیه لگن، کشاله ران یا قسمت بالایی ران
- دشواری یا ناتوانی در ایستادن و تحمل وزن روی پا
- درد هنگام حرکت دادن مفصل ران
- تورم یا کبودی در اطراف محل آسیب
- کوتاهتر یا چرخیده به نظر رسیدن پا در بعضی شکستگیها
- محدود شدن واضح حرکت پا
- ناتوانی ناگهانی در راهرفتن پس از زمینخوردن
اگر فردی پس از زمینخوردن دچار درد شدید لگن یا ناتوانی در ایستادن شده است، نباید برای امتحانکردن راهرفتن او را مجبور به حرکت کرد. تشخیص شکستگی معمولا با معاینه پزشکی و تصویربرداری انجام میشود و در صورت تایید شکستگی، تصمیمگیری درباره درمان باید توسط تیم پزشکی انجام شود.
آیا درمان شکستگی لگن با فیزیوتراپی امکانپذیر است؟
اگر منظور از «درمان» جوشخوردن مستقیم استخوان شکسته باشد، پاسخ خیر است. فیزیوتراپی جایگزین جااندازی، جراحی یا سایر اقدامات ارتوپدی لازم برای درمان شکستگی نیست. اما اگر منظور، بازگرداندن عملکرد بیمار پس از درمان شکستگی باشد، فیزیوتراپی یکی از مهمترین بخشهای مسیر بهبودی است.
بسیاری از شکستگیهای لگن، بهخصوص در افراد مسن، نیازمند جراحی هستند. نوع عمل به محل و الگوی شکستگی و وضعیت بیمار بستگی دارد و ممکن است شامل فیکسکردن شکستگی یا تعویض مفصل باشد. پس از آن، فیزیوتراپی به بیمار کمک میکند بهتدریج تواناییهایی مانند نشستن، ایستادن، انتقال از تخت به صندلی، راهرفتن، بالا و پایین رفتن از پله و انجام فعالیتهای روزمره را دوباره به دست آورد.
بنابراین بهتر است فیزیوتراپی را نه بهعنوان درمان خود شکستگی، بلکه بهعنوان درمان توانبخشی پس از شکستگی در نظر گرفت.
فیزیوتراپی برای شکستگی لگن چگونه انجام میشود؟
معمولا فیزیوتراپی لگن از همان زمانی که وضعیت پزشکی بیمار اجازه دهد، آغاز میشود. اما «زود شروع کردن» به معنای انجام تمرینهای سنگین نیست. در مراحل اولیه، هدف ممکن است بسیار ساده به نظر برسد: بیمار بتواند در تخت وضعیت خود را تغییر دهد، به لبه تخت بنشیند، با کمک بایستد و چند قدم کنترلشده بردارد.
یک جلسه فیزیوتراپی ممکن است شامل بخشهای مختلفی باشد:
- ارزیابی وضعیت بیمار: فیزیوتراپیست ابتدا وضعیت عملکردی بیمار را بررسی میکند؛ از جمله میزان درد، دامنه حرکت، قدرت عضلات، تعادل، توانایی جابهجایی و راهرفتن. همچنین محدودیتهای تعیینشده توسط جراح اهمیت زیادی دارد. برای مثال، مقدار مجاز تحمل وزن روی پا و برخی محدودیتهای حرکتی ممکن است در بیماران مختلف متفاوت باشد.
- تمرینهای حرکتی: در مراحل اولیه، تمرینها معمولا با هدف جلوگیری از خشکی مفاصل و حفظ دامنه حرکتی انجام میشوند.
- تقویت عضلات: پس از آنکه شرایط ترمیم و وضعیت جراحی اجازه دهد، تمرینهای تقویت عضلات بهتدریج افزایش پیدا میکنند. عضلات اطراف لگن، ران و زانو نقش مهمی در ایستادن و راهرفتن دارند.
- تمرین تعادل: ترس از افتادن بعد از شکستگی لگن بسیار رایج است. تمرینهای تعادلی به بیمار کمک میکنند کنترل بدن را هنگام ایستادن و حرکت دوباره به دست آورد.
- آموزش راهرفتن: فیزیوتراپیست نحوه استفاده صحیح از واکر، عصا یا سایر وسایل کمکی را آموزش میدهد و سپس با بهتر شدن قدرت و تعادل، سطح کمک را کاهش میدهد.
- تمرینهای عملکردی: هدف نهایی فیزیوتراپی فقط این نیست که بیمار بتواند یک حرکت ورزشی را انجام دهد؛ مهمتر این است که بتواند زندگی کند. به همین دلیل تمرینهایی مانند نشستن و برخاستن از صندلی، چرخیدن، انتقال از تخت به صندلی، بالا رفتن از پله و راهرفتن در محیط خانه وارد برنامه میشوند.
مراحل فیزیوتراپی بعد شکستگی لگن
روند توانبخشی را میتوان به چند مرحله کلی تقسیم کرد؛ اما مرز این مراحل برای همه بیماران یکسان نیست. بنابراین در این بخش به صورت کلی مراحل فیزیوتراپی بعد از شکستگی لگن را شرح میدهیم:
مرحله اول؛ فیزیوتراپی در بیمارستان
در روزهای ابتدایی، تمرکز بر جلوگیری از عوارض بیتحرکی و بازگرداندن حرکت پایه است. بیمار ممکن است تمرینهایی برای حرکت مچ پا، انقباض عضلات ران، تغییر وضعیت در تخت و نشستن انجام دهد. در صورت اجازه پزشک، ایستادن و راهرفتن با وسیله کمکی نیز آغاز میشود. در این مرحله کیفیت حرکت از تعداد تمرینها مهمتر است.
مرحله دوم؛ بازگشت به راهرفتن
پس از تثبیت وضعیت بیمار، تمرکز بیشتری روی راهرفتن قرار میگیرد. فاصله راهرفتن بهتدریج افزایش پیدا میکند و فیزیوتراپیست الگوی راهرفتن، نحوه انتقال وزن و استفاده صحیح از وسیله کمکی را بررسی میکند. هدف این نیست که بیمار در چند روز به راهرفتن طبیعی برسد؛ هدف این است که هر بار یک قدم ایمنتر و مستقلتر از قبل بردارد.
مرحله سوم؛ تقویت و افزایش استقلال
در این مرحله، تمرینهای تقویتی و عملکردی جدیتر میشوند. بیمار ممکن است تمرینهای نشستن و برخاستن، بالا رفتن از پله، حفظ تعادل و تقویت عضلات اندام تحتانی را انجام دهد. مطالعات نشان دادهاند که تمرینهای مقاومتی پیشرونده و تمرینهای عملکردی از اجزای مهم برنامه توانبخشی پس از شکستگی لگن هستند.
مرحله چهارم؛ بازگشت به فعالیتهای روزمره
در این مرحله، فیزیوتراپی از حرکات ساده به فعالیتهایی نزدیک میشود که بیمار واقعا در زندگی روزمره به آنها نیاز دارد. ممکن است بیمار برای راهرفتن طولانیتر، استفاده از پله، خرید، انجام کارهای خانه یا فعالیتهای اجتماعی آماده شود.
فواید فیزیوتراپی شکستگی لگن
در این بخش با تاثیرات و فواید فیزیوتراپی شکستگی لگن آشنا میشوید:
بازگشت قدرت عضلات
بیتحرکی حتی در مدت کوتاه میتواند باعث کاهش قدرت عضلات شود. بعد از شکستگی لگن، این مسئله اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا بیمار برای راهرفتن و حفظ تعادل به قدرت کافی عضلات پا و تنه نیاز دارد. تمرینهای مقاومتی پیشرونده میتوانند در بازسازی قدرت عضلانی نقش داشته باشند.
بهبود تعادل بعد از شکستگی
اختلال تعادل بعد از شکستگی میتواند بیمار را وارد یک چرخه ناخوشایند کند: ترس از افتادن باعث کمتر راهرفتن میشود، کمتر راهرفتن باعث ضعف بیشتر میشود و ضعف و بیتحرکی دوباره خطر افتادن را افزایش میدهند. تمرینهای تعادلی و عملکردی با هدف شکستن این چرخه طراحی میشوند.
بهبود راهرفتن
یکی از مهمترین اهداف فیزیوتراپی برای شکستگی لگن بازگرداندن توانایی راهرفتن است. مرورهای سیستماتیک نشان دادهاند که برنامههای مبتنی بر تمرین میتوانند عملکرد جسمانی و توانایی راهرفتن را پس از شکستگی لگن بهبود دهند.
افزایش استقلال در کارهای روزمره
توانایی بلند شدن از صندلی، رفتن به سرویس بهداشتی، لباس پوشیدن، حرکت در خانه و انجام کارهای شخصی، بخش مهمی از موفقیت توانبخشی محسوب میشود. هدف فیزیوتراپی بعد شکستگی لگن این نیست که فقط قدرت عضله روی تخت اندازهگیری شود؛ هدف این است که این قدرت به زندگی واقعی منتقل شود.
روشهای فیزیوتراپی شکستگی لگن
روش درمان بر اساس مرحله بهبودی تغییر میکند و ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- تمرینهای دامنه حرکتی
- تمرینهای انقباض ایزومتریک
- تمرینهای تقویت عضلات
- تمرین مقاومتی پیشرونده
- تمرین تعادلی
- آموزش راهرفتن
- تمرین انتقال وزن
- تمرینهای عملکردی
- تمرین نشستن و برخاستن
- تمرین بالا و پایین رفتن از پله
- آموزش استفاده از واکر یا عصا
- تمرینهای هوازی متناسب با شرایط بیمار
- آموزش برنامه تمرینی برای منزل
استفاده از هر تکنیک باید بر اساس ارزیابی بیمار باشد. برای مثال، یک تمرین تقویتی که در مرحله پیشرفته مفید است، ممکن است در روزهای ابتدایی برای بیماری که هنوز محدودیت تحمل وزن دارد مناسب نباشد.
حرکات فیزیوتراپی برای شکستگی لگن
تمرینهای زیر نمونههایی از حرکاتی هستند که ممکن است در برنامه توانبخشی قرار بگیرند؛ اما نباید آنها را بدون تایید پزشک یا فیزیوتراپیست بهعنوان برنامه شخصی درمانی اجرا کرد.
پمپ مچ پا
بیمار در وضعیت خوابیده، مچ پا را به سمت بالا و پایین حرکت میدهد. این حرکت ساده میتواند برای حفظ حرکت مچ و فعال نگهداشتن عضلات ساق در مراحل اولیه استفاده شود.
انقباض عضلات چهارسر ران
بیمار در حالت خوابیده تلاش میکند زانو را به سطح زیرین فشار دهد و عضله جلوی ران را منقبض کند، بدون آنکه حرکت بزرگی در مفصل ایجاد شود.
انقباض عضلات سرینی
در این تمرین بیمار عضلات باسن را برای چند ثانیه منقبض و سپس رها میکند.
تمرین نشستن و برخاستن
در مراحل بعدی و با اجازه فیزیوتراپیست، بیمار از یک صندلی مناسب بلند میشود و دوباره مینشیند. این حرکت اهمیت زیادی دارد، زیرا مستقیما یکی از فعالیتهای روزمره را تمرین میکند.
انتقال وزن
در حالت ایستاده و با استفاده از وسیله کمکی در صورت نیاز، وزن بدن به شکل کنترلشده از یک پا به پای دیگر منتقل میشود. این تمرین میتواند به بازآموزی کنترل بدن و آمادهشدن برای راهرفتن کمک کند.
تمرین راهرفتن
راهرفتن در ابتدا ممکن است با واکر انجام شود. سپس با افزایش قدرت و تعادل، در صورت تایید فیزیوتراپیست، میزان وابستگی به وسیله کمکی کاهش مییابد.
نکته مهم: تعداد تکرار، شدت، دامنه حرکت و میزان تحمل وزن را نمیتوان برای همه بیماران یکسان تعیین کرد. حتی دو بیمار که هر دو «شکستگی لگن» داشتهاند، ممکن است به دلیل تفاوت در نوع شکستگی و جراحی، برنامه کاملا متفاوتی داشته باشند.
فیزیوتراپی شکستگی لگن در منزل
فیزیوتراپی در منزل برای بعضی از بیماران میتواند انتخاب مناسبی باشد؛ بهخصوص زمانی که بیمار هنوز برای رفتوآمد به مرکز فیزیوتراپی مشکل دارد، از واکر استفاده میکند یا محیط خانه بخش مهمی از چالشهای عملکردی او را تشکیل میدهد.
مزیت مهم فیزیوتراپی شکستگی لگن در منزل این است که فیزیوتراپیست میتواند عملکرد بیمار را در همان محیطی بررسی کند که قرار است در آن زندگی کند. برای مثال، به جای اینکه فقط راهرفتن روی سطح صاف کلینیک بررسی شود، میتوان موارد زیر را را نیز ارزیابی کرد:
- بلند شدن از تخت
- رفتن به سرویس بهداشتی
- عبور از فضای محدود خانه
- استفاده از پله
- نشستن روی صندلی
- جابهجایی بین تخت و صندلی
- خطرات محیطی خانه
بیشتر بخوانید: هزینه فیزیوتراپی در منزل
عوامل موثر بر میزان تاثیر فیزیوتراپی شکستگی لگن
موفقیت فیزیوتراپی شکستگی لگن تنها به تعداد جلسات وابسته نیست. در ادامه عوامل موثر را بررسی کردهایم:
- وضعیت جسمانی قبل از شکستگی: فردی که قبل از شکستگی مستقل راه میرفته و قدرت عضلانی مناسبی داشته، معمولا ظرفیت عملکردی متفاوتی با فردی دارد که پیش از حادثه نیز کمتحرک بوده است.
- سن و بیماریهای زمینهای: بیماریهای قلبی، ریوی، عصبی، دیابت و مشکلات تعادلی میتوانند بر نحوه طراحی برنامه اثر بگذارند.
- نوع شکستگی و جراحی: این مورد یکی از مهمترین عوامل است. محدودیت تحمل وزن یا حرکتی باید مطابق دستور جراح رعایت شود.
- ترس از افتادن: ترس شدید میتواند بیمار را از حرکت دور کند. در چنین شرایطی، توانبخشی باید علاوه بر قدرت، روی اعتمادبهنفس حرکتی و ایمنی نیز تمرکز داشته باشد.
- استمرار تمرین: فیزیوتراپی تنها به ساعتی که بیمار نزد فیزیوتراپیست حضور دارد محدود نمیشود. تمرینهای تجویزشده برای منزل نیز بخش مهمی از مسیر هستند.
فیزیوتراپی برای شکستگی لگن چقدر طول میکشد؟
پاسخ این پرسش به شرایط بیمار بستگی دارد. یک بیمار طی چند هفته به سطح قابلقبولی از استقلال میرسد؛ در حالی که بیمار دیگری برای بازیابی قدرت، تعادل و راهرفتن به چند ماه توانبخشی نیاز داشته باشد.
مدت فیزیوتراپی به عوامل زیر بستگی دارند:
- نوع و محل شکستگی
- نوع جراحی
- میزان تحمل وزن
- سن
- قدرت عضلات قبل از حادثه
- وضعیت تعادل
- بیماریهای زمینهای
- میزان درد
- سطح استقلال قبل از شکستگی
- پایبندی به برنامه تمرینی
هزینه فیزیوتراپی شکستگی لگن چقدر است؟
برای دریافت قیمت فیزیوتراپی شکستگی لگن با کلینیک فیزیوتراپی دنیز تماس بگیرید. امکان مراجعه حضوری برای دریافت نوبت نیز میسر است. تعداد جلسات، مدت هر جلسه، خدمات مورد نیاز، روشهای درمان و شدت محدودیت حرکتی بر روی این قیمت تاثیرگذار هستند.
جمعبندی
شکستگی لگن یک اتفاق ناگهانی است، اما بازگشت به زندگی عادی معمولا یک مسیر تدریجی است. استخوان ممکن است در مسیر ترمیم باشد، اما بدن برای دوباره راهرفتن، حفظ تعادل و انجام فعالیتهای روزمره به فرصتی برای بازآموزی نیاز دارد. فیزیوتراپی در این مسیر نقش مهمی دارد؛ از نخستین تلاشها برای نشستن و ایستادن گرفته تا راهرفتن با واکر، تقویت عضلات، تمرین تعادل و در نهایت بازگشت به فعالیتهای روزمره. شواهد علمی نشان میدهند که برنامههای تمرینی پس از شکستگی لگن میتوانند به بهبود تحرک، قدرت، تعادل و استقلال عملکردی کمک کنند، هرچند شدت و کیفیت شواهد برای همه پیامدها یکسان نیست.
نکته تعیینکننده این است که توانبخشی نباید از یک نسخه آماده پیروی کند. نوع شکستگی، جراحی، میزان تحمل وزن، سن، قدرت عضلات و وضعیت عمومی بیمار باید در طراحی برنامه در نظر گرفته شوند. بنابراین تمرینهایی که برای یک بیمار مناسب هستند، ممکن است برای بیمار دیگری زود یا حتی نامناسب باشند. در نهایت، موفقیت فیزیوتراپی شکستگی لگن فقط به این معنا نیست که بیمار بتواند چند متر بیشتر راه برود؛ موفقیت واقعی زمانی است که بتواند دوباره تا حد امکان با اطمینان، ایمنی و استقلال در زندگی روزمره حرکت کند.
سوالات متداول درباره فیزیوتراپی و شکستگی لگن
-
آیا بعد از شکستگی لگن حتما باید فیزیوتراپی انجام شود؟
در بسیاری از بیماران، توانبخشی بخش مهمی از درمان و بازگشت عملکرد است. با این حال، نوع و شدت فیزیوتراپی باید براساس وضعیت پزشکی و جراحی فرد تعیین شود.
-
آیا راه رفتن بعد از شکستگی لگن خطرناک است؟
راه رفتن بدون توجه به محدودیتهای پزشکی میتواند خطرناک باشد؛ اما در بیمارانی که شرایط لازم را دارند، حرکت زودهنگام و تحت نظارت بخشی از توانبخشی توصیهشده است. مقدار مجاز تحمل وزن باید براساس نوع جراحی و دستور تیم درمان تعیین شود.
-
آیا تمرینهای فیزیوتراپی باعث جوشخوردن سریعتر استخوان میشوند؟
هدف اصلی تمریندرمانی، بازگرداندن عملکرد، قدرت، تعادل و توانایی حرکت است؛ نه اینکه مستقیما استخوان را جوش دهد. روند جوشخوردن به عوامل متعددی وابسته است و باید توسط پزشک و با معاینه و تصویربرداری مناسب پیگیری شود.
-
آیا بعد از شکستگی لگن دوباره میتوان بدون عصا راه رفت؟
بسیاری از بیماران میتوانند با پیشرفت توانبخشی میزان وابستگی خود به وسایل کمکی را کاهش دهند، اما این موضوع برای همه یکسان نیست. زمان کنار گذاشتن واکر یا عصا باید بر اساس قدرت، تعادل، الگوی راهرفتن و ایمنی بیمار تعیین شود.
-
آیا سالمندان بعد از شکستگی لگن میتوانند به استقلال قبلی برگردند؟
بسیاری از بیماران میتوانند بخش قابلتوجهی از عملکرد خود را دوباره به دست آورند، اما میزان بازگشت به وضعیت قبل از شکستگی به شرایط جسمانی، شدت آسیب، بیماریهای زمینهای و کیفیت توانبخشی بستگی دارد. هدف توانبخشی، رسیدن به بیشترین سطح استقلال و ایمنی ممکن برای هر فرد است.
