چرا فیزیوتراپی درد را بیشتر می کند؟

تجربه افزایش درد در جلسات فیزیوتراپی برای بسیاری از بیماران نگران‌کننده است و گاهی باعث تردید نسبت به ادامه درمان می‌شود. بااین‌حال درک علمی فرایندهای بدن نشان می‌دهد که افزایش موقت درد معمولا بخشی طبیعی از روند بازسازی و تقویت بافت‌ها است. زمانی که عضلات، مفاصل یا بافت‌های آسیب‌دیده تحت تحریک‌های هدفمند قرار می‌گیرند، پاسخ التهابی و فعال‌سازی گیرنده‌های عصبی شدت درد را به‌طور موقت افزایش می‌دهد. علاوه بر این عوامل روانشناختی مانند اضطراب، ترس و حساسیت فردی نیز تجربه درد را تشدید می‌کنند. اگر به دنبال پاسخ این سوال هستید که چرا با فیزیوتراپی درد بیشتر میشود تا انتهای این مطلب از کلینیک دنیز با ما همراه باشید!

چرا با فیزیوتراپی درد بیشتر می شود؟ بررسی علل افزایش درد در جلسات

افزایش درد در طول یا پس از جلسات فیزیوتراپی پدیده‌ای شایع است که لزوما به معنای آسیب یا تشدید مشکل نیست. بدن در پاسخ به تحریک هدفمند بافت‌های آسیب‌دیده، فرایندهای التهابی طبیعی را فعال می‌کند که شامل افزایش جریان خون، ترشح مواد شیمیایی مانند پروستاگلاندین‌ها و حساسیت موقت گیرنده‌های عصبی است. 

این واکنش‌ها با هدف تقویت روند ترمیم بافت و بازیابی عملکرد عضلات و مفاصل ایجاد می‌شوند؛ اما درد موقتی را تجربه‌پذیر می‌کنند. علاوه بر پاسخ فیزیولوژیک، شدت و نوع تکنیک‌های اعمال شده توسط فیزیوتراپیست، پیشینه آسیب‌های قبلی و سطح آمادگی عضلات نیز در بروز درد نقش دارند. بیماران با کمک درک دقیق این مکانیزم‌ها و با آگاهی از روند طبیعی درمان، تفاوت بین درد مفید و هشداردهنده را تشخیص می‌دهند و می‌توانند همکاری موثری با فیزیوتراپیست داشته باشند. در ادامه برای این که بدانید چرا با فیزیوتراپی درد بیشتر میشود، به دلایل این موضوع می‌پردازیم.

بیشتر بخوانید: عوارض فیزیوتراپی چیست؟

پاسخ طبیعی بدن به تحریک عضلات و بافت‌ها

یکی از شایع‌ترین دلایل تشدید بعد از جلسات فیزیوتراپی، پاسخ طبیعی بدن به تحریک عضلات و بافت‌های آسیب‌دیده است. در زمان اعمال تکنیک‌های کششی، ماساژ هدفمند یا تمرینات مقاومتی، فیبرهای عضلانی و بافت همبند فعال می‌شوند. 

این تحریک مواد شیمیایی مانند پروستاگلاندین‌ها و سروتونین را آزاد می‌کند که با حساس‌تر کردن گیرنده‌های درد، تجربه درد موقتی را به وجود می‌آورد. این فرایند طبیعی است و فعال شدن مکانیزم‌های ترمیمی بدن را نشان می‌دهد و پس از چند ساعت تا یک روز از بین می‌رود.

التهاب ناشی از روند ترمیم بافت‌ها

دلیل دیگر افزایش موقت درد، التهاب طبیعی است که بدن در پاسخ به ترمیم بافت ایجاد می‌کند. پس از آسیب‌دیدگی یا کاهش فعالیت ماهیچه‌ها، بدن فرایند بازسازی را با افزایش جریان خون و جذب سلول‌های التهابی شروع می‌کند. این التهاب برای تقویت ساختارهای آسیب‌دیده و بهبود عملکرد مفاصل ضروری است؛ اما به طور موقت باعث درد و سفتی می‌شود. بیماران معمولا این درد را با آسیب یا فشار نادرست اشتباه می‌گیرند؛ درحالی‌که این علامت نشان‌دهنده روند طبیعی درمان است.

تکنیک‌های فیزیوتراپی بیش از حد یا نادرست

برای اینکه بدانید چرا با فیزیوتراپی درد بیشتر می‌شود، باید گفت که گاهی علت افزایش درد، اجرای نامناسب یا فشار بیش از حد تمرینات است. تکنیک‌هایی مانند کشش شدید عضلات، ماساژ عمیق یا تمرینات مقاومتی بدون رعایت سطح آمادگی بیمار، باعث التهاب بیش از حد، تحریک بیش از حد گیرنده‌های عصبی و آسیب جزئی می‌شود. 

فیزیوتراپیست‌های حرفه‌ای شدت و تعداد حرکات را بر اساس وضعیت بیمار تنظیم می‌کنند تا از ایجاد درد مفرط جلوگیری شود. به همین دلیل پزشک با کمک گزارش دقیق درد و تجربه فردی بیمار می‌تواند شدت درمان را اصلاح کند.

تفاوت بین درد مفید و درد هشداردهنده

یکی از نکات کلیدی که در این زمینه باید بدانید تشخیص نوع درد است. درد مفید (therapeutic pain) تحریک عضلات و بافت‌های ترمیم‌شونده را نشان می‌دهد و معمولا کوتاه‌مدت و قابل مدیریت است. در مقابل درد هشداردهنده (warning pain) علامت آسیب جدید، التهاب شدید یا فشار بیش از حد می‌باشد و به توقف تمرین و بررسی تخصصی نیاز دارد. آگاهی بیمار و تشخیص درست نوع درد، از مهم‌ترین ابزارها برای ادامه موفقیت‌آمیز فیزیوتراپی به‌شمار می‌رود.

ضعف یا عدم هماهنگی عضلانی

در بسیاری از بیماران عضلات اطراف مفاصل آسیب‌دیده دچار ضعف یا عدم هماهنگی هستند. وقتی فیزیوتراپیست حرکات اصلاحی یا تقویتی را اجرا می‌کند، این عضلات ناچار به فعالیت بیشتر می‌شوند تا مفصل را حمایت کنند. این فعال‌سازی ناگهانی و هدفمند می‌تواند درد موقت را به همراه دارد. به‌ویژه در افرادی که مدتی طولانی بی‌تحرک بوده‌اند، این پاسخ طبیعی بدن شدت بیشتری دارد و کاملا موقت است؛ اما تجربه آن باعث نگرانی بیمار می‌شود.

بیشتر بخوانید: هزینه فیزیوتراپی | با بیمه و آزاد

بافت‌های حساس و اسکارهای پنهان؛ چرا بعضی مناطق درد بیشتری دارند؟

اگر در گذشته آسیب جدی یا جراحی رخ داده باشد، بافت‌های فیبری یا اسکارهای ایجاد شده حساس‌تر می‌شوند. تحریک این مناطق در فیزیوتراپی حتی با حرکات استاندارد، درد شدیدتر از حد انتظار را به همراه دارد. این موضوع واکنشی طبیعی بدن بوده و نشان‌دهنده فعال بودن مکانیزم‌های عصبی در مناطق ترمیم‌ شده است.

نوسانات بدن و هورمون‌ها؛ دشمن پنهان آستانه درد

نوسانات بدن و هورمون‌ها یکی از پاسخ‌های مهم به این سوال است که چرا با فیزیوتراپی درد بیشتر میشود؟ در برخی افراد تغییرات هورمونی، سطح قند خون یا کم‌آبی بدن آستانه درد را پایین می‌آورد. به‌عنوان‌مثال زنان در دوره‌های خاص سیکل قاعدگی درد بیشتری تجربه می‌کنند و افرادی که کم‌آبی یا خستگی دارند، حساسیت بیشتری به تمرینات فیزیوتراپی نشان می‌دهند. این عوامل فردی بدون تغییر در تکنیک درمان، شدت درد را بیشتر می‌کنند.

التهاب مزمن و دردهای سیستمیک؛ وقتی بدن شما همیشه حساس است

برخی بیماران مبتلا به شرایط مزمن مانند آرتریت روماتوئید، فیبرومیالژیا یا سندرم درد مزمن هستند، به طور ذاتی حساسیت بالاتری نسبت به تحریک دارند. به همین دلیل حتی تمرینات سبک و کششی نیز پاسخ درد شدیدی ایجاد می‌کند. در این شرایط فیزیوتراپی باید با دقت بیشتری تنظیم شود و شدت جلسات بر اساس پاسخ فرد به آرامی افزایش یابد.

عوامل روانشناختی که شدت درد را در فیزیوتراپی بیشتر می‌کنند

تشدید درد در فیزیوتراپی فقط نتیجه تحریک فیزیکی بافت‌ها نیست؛ بلکه عوامل روانشناختی نیز در شدت و کیفیت درد نقش قابل توجهی دارند. اضطراب، ترس از آسیب، خاطرات درد قبلی و سطح استرس مزمن سیستم عصبی را به طور موقت یا طولانی‌مدت حساس‌تر می‌کنند و باعث فعال شدن شدید مسیرهای عصبی مرتبط با درد می‌شوند. 

این واکنش‌های روان‌تنی همراه با ترشح هورمون‌هایی مانند کورتیزول، حتی نسبت به تمرینات استاندارد فیزیوتراپی تجربه درد بیشتری ایجاد می‌کنند و توضیح می‌دهند که چرا با فیزیوتراپی درد بیشتر میشود. درک این عوامل برای فیزیوتراپیست‌ها اهمیت بالایی دارد؛ زیرا برنامه درمانی باید همزمان با توجه به وضعیت روانی بیمار و حساسیت‌های فردی طراحی شود تا شدت درد کنترل و اثربخشی درمان افزایش یابد. در ادامه به بررسی عوامل روانشناختی می‌پردازیم که درد را پس از فیزیوتراپی تشدید می‌کنند.

ترس از حرکت؛ ذهنی که درد را می‌پذیرد

اضطراب و ترس از درد یکی از مهم‌ترین عوامل روانی است که شدت تجربه درد در فیزیوتراپی را افزایش می‌دهد. زمانی که بیمار انتظار درد شدید دارد، سیستم عصبی به‌صورت خودکار گیرنده‌های درد را حساس‌تر می‌کند و حتی حرکات سبک نیز تجربه درد شدیدی به وجود می‌آورند. 

این پدیده که در مطالعات روان‌پزشکی و فیزیولوژیکی به آن “درد روان‌تنی” گفته می‌شود، نشان می‌دهد که چرا برخی بیماران با وجود اجرای تکنیک‌های استاندارد فیزیوتراپی، احساس افزایش درد دارند. آگاهی از این عامل به فیزیوتراپیست اجازه می‌دهد تا شدت تمرینات را متناسب با وضعیت روانی بیمار تنظیم کند.

اضطراب مزمن و نقش هورمون‌های استرس

اضطراب پایدار و استرس مزمن با افزایش سطح کورتیزول و سایر هورمون‌های مرتبط با استرس، آستانه درد را کاهش می‌دهد. به این معنا که بدن حتی نسبت به تحریک‌های معمولی درد شدیدتری را تجربه می‌کند. باتکیه‌بر این عامل روانی می‌توان مشاهده کرد که چرا با فیزیوتراپی درد بیشتر میشود و اهمیت مدیریت روانی بیمار در کنار درمان فیزیکی را نشان می‌دهد. ترکیب تکنیک‌های آرام‌سازی ذهنی با تمرینات فیزیکی، در کاهش این اثر موثر است.

حساسیت عصبی و پردازش بیش‌فعال درد

برخی افراد سیستم عصبی حساس‌تری دارند و به محرک‌های فیزیکی پاسخ درد شدیدتری نشان می‌دهند. تحریکات معمولی که برای بیشتر بیماران بدون درد هستند، در این افراد باعث فعال شدن شدید مسیرهای عصبی و احساس درد موقت یا طولانی می‌شود. بر همین اساس بسیاری از پزشکان برای برنامه‌ریزی شخصی‌سازی شده تمرینات و کاهش تجربه درد از بررسی وضعیت حساسیت عصبی استفاده می‌کنند.

ترس و خاطرات درد؛ ذهن شما هم درد را تشدید می‌کند

یکی از علل مهم افزایش درد در فیزیوتراپی، عوامل روان‌تنی و تجربه‌های قبلی درد است. بیماران سابقه درد شدید یا آسیب قبلی دارند و این خاطرات باعث افزایش حساسیت سیستم عصبی می‌شوند. هنگامی که بدن و مغز انتظار درد دارند، حتی تحریک‌های معمولی نیز پاسخ درد شدیدی ایجاد می‌کند. 

این واکنش شامل انقباض غیر ارادی عضلات، افزایش سطح هورمون‌های استرس مانند کورتیزول و تحریک گیرنده‌های درد است. مطالعات نشان داده‌اند که اضطراب و ترس از درد تا ۳۰٪ شدت درد را افزایش می‌دهد و تجربه جلسات فیزیوتراپی را دشوارتر می‌کند. بنابراین مدیریت روانی و اعتمادسازی بین بیمار و فیزیوتراپیست، در کاهش درد و افزایش اثربخشی درمان نقش مهمی دارد.

توصیه‌های مهم برای کاهش درد پس از فیزیوتراپی

افزایش موقت درد در جلسات فیزیوتراپی موضوعی طبیعی است؛ اما با رعایت برخی نکات و توصیه‌های علمی می‌توان شدت آن را کاهش داد و روند بهبود را سرعت بخشید. بیماران با درک دلیل ایجاد درد و توجه به پاسخ بدن همراه با تنظیم فعالیت‌ها و مراقبت‌های تکمیلی تجربه بهتری از درمان به دست می‌آورند.

راهکارهای عملی برای کاهش درد پس از فیزیوتراپی عبارت‌اند از:

• تنظیم شدت و تعداد جلسات درمانی: با فیزیوتراپیست خود درباره شدت و تعداد حرکات صحبت کنید تا تمرینات مطابق وضعیت فردی شما باشد
• استراحت کافی و بازیابی فعال: پس از هر جلسه تمرین، بدن به استراحت نیاز دارد؛ حرکات سبک کششی و پیاده‌روی کوتاه به کاهش درد کمک می‌کند
• تکنیک‌های تسکین درد: استفاده از گرما یا سرما، ماساژ ملایم و روش‌های آرام‌سازی ذهنی مانند مدیتیشن درد را کاهش می‌دهد
• پیگیری و ثبت درد: یادداشت میزان درد، زمان و نوع فعالیت‌های مرتبط برای اعمال تغییرات لازم توسط فیزیوتراپیست ضروری است
• ارتباط مستمر با فیزیوتراپیست: گزارش هرگونه درد غیر معمول یا شدید به درمانگر، امکان تنظیم دقیق برنامه درمانی و جلوگیری از آسیب را فراهم می‌کند
• تمرینات کم‌فشار و کششی سبک: حرکات کششی و تمرینات سبک باعث افزایش انعطاف‌پذیری عضلات و کاهش سفتی می‌شوند
• استفاده از تکنیک‌های تسکین درد: گرما یا سرما، ماساژ ملایم، وان آب گرم یا کمپرس یخ التهاب و درد موقت را کاهش می‌دهند
• رعایت سبک زندگی سالم: خواب کافی، تغذیه مناسب و هیدراتاسیون مناسب برای بازسازی بافت‌ها موثر است. مصرف مواد مغذی ضد التهابی، پروتئین کافی و آب کافی التهاب و حساسیت بافتی را کاهش می‌دهد و شدت درد را پایین می‌آورد

نکات مهم برای افرادی که درد پس از فیزیوتراپی دارند

پس از جلسات فیزیوتراپی تجربه درد موقت طبیعی است؛ اما آگاهی از نکات کلیدی به کاهش ریسک آسیب و مدیریت درد کمک می‌کند. بسیاری از بیماران که از خود می‌پرسند چرا با فیزیوتراپی درد بیشتر میشود، با رعایت اصول ساده و علمی تجربه درمانی راحت‌تر و موثرتری به دست می‌آورند.

نکات عملی و تخصصی برای مدیریت درد پس از فیزیوتراپی شامل موارد زیر هستند:

• ثبت دقیق درد و فعالیت‌های مرتبط: یادداشت شدت، مدت و نوع درد برای شناسایی الگوی واکنش بدن شناسایی موثر است
• تشخیص درد طبیعی و هشداردهنده: درد کوتاه‌مدت و قابل مدیریت طبیعی است؛ اما درد شدید، مداوم یا همراه با تورم و کبودی به بررسی پزشکی نیاز دارد
• تمرینات کم‌فشار و کششی: استفاده از حرکات سبک و کششی طبق راهنمای فیزیوتراپیست برای کاهش سفتی عضلات و کنترل درد تاثیرگذار است
• تغذیه مناسب و هیدراتاسیون کافی: پروتئین کافی، مواد مغذی ضد التهابی و آب کافی به بازسازی بافت‌ها و کاهش التهاب کمک می‌کنند
• خواب کافی و مدیریت استرس: استراحت شبانه مناسب و کاهش استرس باعث پایین آمدن حساسیت عصبی و کاهش تجربه درد می‌شود
• پیگیری منظم با فیزیوتراپیست: اطلاع‌رسانی به درمانگر درباره هر تغییر در درد یا محدودیت حرکتی، امکان اصلاح برنامه درمانی و جلوگیری از آسیب را به وجود می‌آورند

با خدمات کلینیک دنیز درد را کنترل کنید و به حرکت طبیعی برگردید!

اگر شما هم تجربه کرده‌اید که بعد از جلسات درمانی درد موقتی افزایش پیدا می‌کند و هنوز به دنبال راهکارهای علمی برای کاهش آن هستید، کلینیک دنیز آماده است تا با برنامه‌های شخصی‌سازی ‌شده و تکنیک‌های مدرن فیزیوتراپی، تجربه‌ای راحت از درمان را برای شما فراهم کند. در کلینیک دنیز تمرکز ما روی درک کامل نیازهای شما، مدیریت دقیق درد و بازگرداندن عملکرد طبیعی بدن است. شما می‌توانید همین امروز وقت مشاوره تخصصی خود را رزرو کنید و از برنامه‌های درمانی حرفه‌ای ما بهره‌مند شوید.

سوالات متداول