اگر بعد از فیزیوتراپی نهتنها درد لگن شما کمتر نشده، بلکه احساس میکنید درد شدیدتر، عمیقتر یا متفاوتتر شده است، احتمالا این سوال ذهنتان را درگیر کرده که آیا درمان بهدرستی انجام شده یا مشکلی جدیتر وجود دارد؟ تجربه درد بعد از فیزیوتراپی برای بسیاری از بیماران نگرانکننده است و گاهی باعث میشود روند درمان را نیمهکاره رها کنند؛ در حالی که در اغلب موارد این درد قابل توضیح، قابل کنترل و حتی بخشی از مسیر بهبودی است. شناخت دقیق دلایل و علت درد لگن بعد از فیزیوتراپی به شما کمک میکند بین یک واکنش طبیعی بدن و یک هشدار واقعی تفاوت قائل شوید و با آگاهی و آرامش بیشتری درمان خود را ادامه دهید. در ادامه مقاله با کلینیک فیزیوتراپی دنیز همراه شوید.
چرا بعد از فیزیوتراپی درد لگن ایجاد میشود؟ علت درد لگن بعد از فیزیوتراپی
در این بخش به دلایل درد لگن پس از فیزیوتراپی میپردازیم:
واکنش طبیعی بدن به تمرینات درمانی
یکی از شایعترین دلایل درد لگن بعد از فیزیوتراپی، واکنش طبیعی عضلات و بافتها به تمرینات درمانی است. تمرینات کششی، تقویتی و منوالتراپی میتوانند باعث ایجاد درد عضلانی تاخیری شوند که معمولا بین ۲۴ تا ۷۲ ساعت پس از جلسه درمانی بروز میکند. این نوع درد نشانه آسیب نیست و نشان میدهد بافتها در حال تطبیق و بازسازی هستند.
فشار بیش از حد یا شدت نامناسب تمرینات
در صورتی که شدت تمرینات بیشتر از توان فعلی بیمار باشد یا حجم تمرینات بهدرستی تنظیم نشده باشد، ممکن است فشار اضافی به عضلات، تاندونها و مفاصل لگن وارد شود. این موضوع بهویژه در جلسات ابتدایی فیزیوتراپی یا در بیمارانی با ضعف عضلانی شدید بیشتر دیده میشود و میتواند باعث افزایش درد لگن پس از درمان شود.
اجرای نادرست تمرینات در منزل
برخی بیماران تمرینات تجویزشده را در منزل با فرم نادرست یا تعداد بیشتر از حد توصیهشده انجام میدهند. اجرای اشتباه حرکات میتواند الگوی حرکتی لگن را مختل کرده و فشار نامتقارن به مفصل ران یا عضلات اطراف لگن وارد کند که در نهایت منجر به تشدید درد میشود.
تحریک یا التهاب موقت بافتها در منوالتراپی
تکنیکهای درمان دستی مانند موبیلیزاسیون مفصل، آزادسازی بافت نرم یا ماساژهای عمقی ممکن است باعث تحریک موقت بافتها شوند. این تحریک میتواند به شکل التهاب خفیف و درد گذرا در لگن ظاهر شود که معمولاً طی چند روز کاهش مییابد و بخشی از روند طبیعی درمان محسوب میشود.
وجود مشکلات زمینهای تشخیصدادهنشده
در برخی موارد، علت اصلی درد لگن بهطور کامل شناسایی نشده یا چند عامل بهصورت همزمان در ایجاد درد نقش دارند. مشکلاتی مانند آرتروز مفصل ران، اختلالات مفصل خاجیـلگنی، درگیری عصب سیاتیک یا مشکلات ستون فقرات کمری میتوانند باعث شوند پاسخ بدن به فیزیوتراپی با درد همراه باشد.
ضعف عضلات تثبیتکننده لگن
ضعف عضلات عمقی لگن و عضلات سرینی باعث میشود مفصل لگن در حین تمرینات ثبات کافی نداشته باشد. این بیثباتی میتواند منجر به افزایش فشار روی ساختارهای اطراف لگن و در نتیجه درد پس از جلسات فیزیوتراپی شود، بهویژه زمانی که تمرینات تقویتی بهتدریج پیشرفت داده نشده باشند.
افزایش حساسیت عصبی در ناحیه لگن
در برخی بیماران، بهخصوص افرادی که درد مزمن لگن یا سابقه درگیری عصبی دارند، سیستم عصبی نسبت به تحریکات درمانی حساستر است. در این شرایط، حتی تمرینات ملایم نیز میتوانند بهصورت موقت باعث افزایش درد شوند، بدون آنکه آسیب واقعی به بافتها وارد شده باشد.
عدم رعایت استراحت کافی بین جلسات درمانی
فاصله نامناسب بین جلسات فیزیوتراپی یا انجام فعالیتهای سنگین بلافاصله پس از درمان میتواند فرصت ترمیم بافتها را کاهش دهد. این موضوع باعث تجمع خستگی عضلانی و تشدید درد لگن پس از فیزیوتراپی میشود.
علائم درد لگن بعد از فیزیوتراپی
درد لگن بعد از فیزیوتراپی میتواند با علائم مختلفی بروز کند که شدت و نوع آنها بسته به شرایط جسمی فرد، علت زمینهای درد و نوع تمرینات انجامشده متفاوت است. شناخت این علائم به شما کمک میکند تا تشخیص دهید که آیا واکنش بدن طبیعی است یا نیاز به بررسی تخصصیتر وجود دارد.
توجه داشته باشید در صورتی که این علائم خفیف تا متوسط باشند و طی چند روز رو به بهبود بروند؛ معمولا جای نگرانی وجود ندارد. اما اگر درد لگن شدید، پیشرونده یا همراه با علائمی مانند بیحسی، ضعف عضلانی، تورم یا محدودیت شدید حرکتی باشد؛ لازم است برای بررسی دقیقتر با فیزیوتراپیست یا پزشک خود مشورت کنید.
درد موضعی در ناحیه لگن یا باسن
شایعترین علامت درد لگن پس از فیزیوتراپی، احساس درد یا ناراحتی در خود ناحیه لگن یا باسن است. این درد معمولا بهصورت مبهم، فشاری یا کوفتگی احساس میشود و اغلب ناشی از واکنش طبیعی عضلات و بافتها به تمرینات درمانی است.
انتشار درد به ران یا کمر
در برخی افراد، درد لگن ممکن است به ران، کشاله ران یا قسمت پایینی کمر انتشار پیدا کند. این حالت میتواند به دلیل درگیری عضلات مشترک، مفصل خاجیـلگنی یا تحریک مسیرهای عصبی اطراف لگن ایجاد شود.
خشکی و سفتی عضلات لگن
احساس خشکی یا سفتی در لگن، بهویژه در ساعات ابتدایی صبح یا پس از نشستن طولانی، از علائم رایج بعد از فیزیوتراپی است. این وضعیت معمولا موقتی است و با گرمکردن ملایم یا حرکت سبک بهتدریج کاهش مییابد.
درد هنگام حرکت یا تغییر وضعیت
برخی بیماران هنگام راه رفتن، بالا رفتن از پلهها، نشستن و برخاستن یا چرخش لگن احساس درد بیشتری میکنند. این علامت معمولا به دلیل درگیری عضلات تثبیتکننده لگن یا حساسیت مفصل ران پس از تمرینات درمانی ایجاد میشود.
حساسیت به لمس در ناحیه لگن
پس از برخی تکنیکهای منوالتراپی یا ماساژهای عمقی، ممکن است ناحیه لگن یا باسن نسبت به لمس حساس شود. این حساسیت اغلب خفیف تا متوسط است و طی چند روز کاهش مییابد.
کاهش موقت دامنه حرکتی لگن
در بعضی موارد، بیمار احساس میکند دامنه حرکتی لگن کمتر از حالت معمول شده است. این کاهش معمولا موقتی است و به علت التهاب خفیف یا اسپاسم عضلانی پس از درمان رخ میدهد.
احساس خستگی یا سنگینی در لگن
برخی افراد احساس خستگی عمیق یا سنگینی در ناحیه لگن دارند که بیشتر در پایان روز یا پس از فعالیت بدنی ظاهر میشود. این علامت اغلب نشاندهنده درگیر شدن عضلات عمقی لگن در روند درمان است.
چه زمانی درد لگن پس از فیزیوتراپی نگرانکننده است؟
اگرچه درد لگن بعد از فیزیوتراپی در بسیاری از موارد طبیعی و موقتی است؛ اما در برخی شرایط میتواند نشانه وجود یک مشکل جدیتر باشد و نیاز به بررسی تخصصی داشته باشد. در صورتی که درد لگن بیش از ۷۲ ساعت ادامه پیدا کند و بهتدریج کاهش نیابد یا شدت آن افزایش یابد، لازم است وضعیت بیمار مجددا ارزیابی شود. درد مداوم میتواند نشانه فشار بیشازحد به بافتها یا پاسخ نامناسب بدن به درمان باشد.
توجه داشته باشید بروز تورم، قرمزی، افزایش دمای موضعی یا درد شدید هنگام لمس ناحیه لگن از علائمی است که نباید نادیده گرفته شود و میتواند نشاندهنده التهاب یا آسیب بافتی باشد. همچنین اگر درد لگن با علائم عصبی مانند بیحسی، گزگز، ضعف عضلانی یا انتشار شدید درد به پا همراه باشد، مراجعه سریع به پزشک یا فیزیوتراپیست ضروری است؛ زیرا این علائم میتوانند نشانه درگیری عصبی باشند.
کاهش شدید دامنه حرکتی لگن، ناتوانی در راه رفتن یا انجام فعالیتهای روزمره و درد شبانهای که مانع خواب میشود نیز از نشانههای هشداردهنده محسوب میشوند و نیاز به بررسی دقیقتر دارند. اگر نیاز به مراجعه به مرکز فیزیوتراپی دارید یا میخواهید به صورت تلفنی مشاوره بگیرید؛ با پشتیبانی کلینیک دنیز تماس بگیرید.
راهکارها و روشهای کاهش درد لگن بعد از فیزیوتراپی
کاهش درد لگن پس از فیزیوتراپی نیازمند رعایت مجموعهای از اصول درمانی و مراقبتی است. در بسیاری از موارد، با اجرای صحیح این راهکارها میتوانید شدت درد را کنترل کنید و روند بهبودی را سرعت ببخشید. در ادامه لیست این روشها را آوردهایم:
- استراحت نسبی در ۲۴ تا ۴۸ ساعت ابتدایی پس از جلسه فیزیوتراپی اهمیت زیادی دارد. در این مدت باید از انجام فعالیتهای سنگین، بلند کردن اجسام سنگین و حرکات ناگهانی لگن خودداری شود تا بافتها فرصت ترمیم داشته باشند.
- استفاده از کمپرس سرد در ساعات اولیه پس از درمان میتواند به کاهش التهاب و درد کمک کند. معمولا قرار دادن یخ به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه و چند بار در روز توصیه میشود. پس از کاهش التهاب اولیه، استفاده از گرمای ملایم میتواند باعث کاهش اسپاسم عضلانی و بهبود جریان خون در ناحیه لگن شود.
- رعایت دقیق توصیههای فیزیوتراپیست و انجام تمرینات تجویزشده با شدت و تعداد مناسب نقش بسیار مهمی در کاهش درد دارد. تمرینات نباید باعث افزایش درد شدید شوند و در صورت بروز ناراحتی غیرطبیعی، لازم است برنامه تمرینی بازبینی شود.
- اصلاح وضعیت بدنی در طول روز، بهویژه هنگام نشستن، ایستادن و راه رفتن، از فشار اضافی روی لگن جلوگیری میکند. استفاده از صندلی مناسب و پرهیز از نشستن طولانیمدت بدون وقفه، تأثیر قابلتوجهی در کاهش درد دارد.
- در صورت نیاز و با تجویز پزشک، مصرف داروهای ضدالتهاب یا شلکننده عضلانی میتواند به کنترل درد کمک کند. مصرف خودسرانه دارو بدون نظر پزشک توصیه نمیشود.
تمرینات لازم برای کاهش درد لگن بعد از فیزیوتراپی در خانه
انجام تمرینات اصلاحی و کنترلشده، نقش مهمی در کاهش درد لگن پس از جلسات فیزیوتراپی دارد. این تمرینات باید ملایم، تدریجی و متناسب با شرایط بیمار باشند و ترجیحا زیر نظر فیزیوتراپیست انجام شوند. طبق مطالعات منتشرشده در Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy و PubMed، تمرینات کششی و تقویتی صحیح میتوانند التهاب را کاهش دهند و عملکرد لگن را بهبود بخشند.
تمرین کشش عضلات فلکسور ران (Hip Flexor Stretch)
این تمرین به کاهش فشار واردشده به جلوی لگن کمک میکند. روش انجام به این صورت است که یک زانو روی زمین قرار میگیرد و پای دیگر جلوتر گذاشته میشود. سپس لگن بهآرامی به سمت جلو هدایت میشود تا کشش در جلوی ران و لگن احساس شود. این وضعیت باید ۲۰ تا ۳۰ ثانیه حفظ شود.
این تمرین باعث کاهش سفتی عضلات لگنی و پیشگیری از افزایش درد پس از تمرینات درمانی میشود.
تمرین پل (Glute Bridge)
تمرین پل یکی از تمرینات کلیدی برای تقویت عضلات سرینی و افزایش پایداری لگن است. در این تمرین فرد به پشت دراز میکشد، زانوها را خم میکند و کف پاها روی زمین قرار میگیرند. سپس لگن بهآرامی از زمین بلند میشود تا تنه و رانها در یک خط مستقیم قرار بگیرند. این حالت حدود ۵ ثانیه حفظ شده و سپس لگن بهآرامی پایین آورده میشود. این تمرین معمولا در ۲ تا ۳ ست و هر ست ۱۰ تکرار انجام میشود و به کاهش فشار از روی مفصل لگن کمک میکند.
تمرین کشش عضلات داخلی ران (Adductor Stretch)
این تمرین برای افرادی که درد لگن همراه با کشیدگی یا گرفتگی در ناحیه داخلی ران دارند، بسیار مناسب است. روش انجام به این شکل است که فرد به حالت نشسته قرار میگیرد، کف پاها را به هم میچسباند و زانوها را بهآرامی به سمت زمین هدایت میکند تا کشش ملایمی در داخل ران احساس شود. این تمرین موجب کاهش اسپاسم عضلانی و بهبود دامنه حرکتی لگن میشود.
تمرین کشش عضلات گلوتئال یا پیریفورمیس (Piriformis Stretch)
این تمرین بهویژه در افرادی که درد لگن با انتشار به باسن یا ران دارند، کاربرد دارد. برای انجام آن، فرد به پشت دراز میکشد، یک پا را روی پای دیگر قرار میدهد و سپس زانوی پای زیرین را به سمت قفسه سینه میکشد. کشش باید حدود ۲۰ تا ۳۰ ثانیه حفظ شود. این تمرین باعث کاهش فشار روی عصب سیاتیک و کاهش درد لگن پس از فیزیوتراپی میشود.
تمرین انقباض ایزومتریک لگن
تمرینات ایزومتریک برای مراحل اولیه درد لگن پس از فیزیوتراپی بسیار مناسب هستند. در این تمرین فرد در حالت درازکش یا نشسته، بدون حرکت دادن مفصل، عضلات اطراف لگن را بهآرامی منقبض میکند و این انقباض را به مدت ۵ تا ۷ ثانیه نگه میدارد. این تمرین موجب افزایش جریان خون، کاهش التهاب و حفظ قدرت عضلانی بدون ایجاد فشار اضافی میشود.
نکات مهم هنگام انجام تمرینات لگن
تمرینات نباید باعث افزایش درد شدید، درد تیرکشنده یا احساس بیثباتی در لگن شوند. در صورت تشدید علائم، انجام تمرین باید متوقف و با فیزیوتراپیست مشورت شود. انجام منظم تمرینات با شدت کنترلشده توصیه میشود و باید توجه داشت که هر بیمار به برنامه تمرینی اختصاصی نیاز دارد.
چگونه از درد لگن بعد از فیزیوتراپی پیشگیری کنیم؟
پیشگیری از درد لگن بعد از فیزیوتراپی نقش مهمی در موفقیت درمان و تداوم روند بهبودی دارد. با رعایت اصول ساده اما علمی میتوانید احتمال بروز درد یا تشدید آن را بهطور قابلتوجهی کاهش دهید. در زیر به این اصول میپردازیم:
- آمادهسازی بدن قبل از جلسات فیزیوتراپی اهمیت زیادی دارد. انجام حرکات گرمکننده سبک و افزایش تدریجی جریان خون در عضلات لگن میتواند از بروز درد و گرفتگی پس از درمان جلوگیری کند. شروع تمرینات بدون آمادگی کافی، خطر تحریک بافتها را افزایش میدهد.
- برقراری ارتباط مؤثر با فیزیوتراپیست یکی از مهمترین عوامل پیشگیری از درد است. بیمار باید شدت درد، محل دقیق آن و هرگونه ناراحتی غیرعادی را بهطور کامل گزارش دهد تا برنامه درمانی متناسب با شرایط فرد تنظیم و از فشار بیشازحد جلوگیری شود.
- اجرای صحیح تمرینات تجویزشده، بهویژه تمرینات خانگی، نقش کلیدی در پیشگیری از درد دارد. انجام حرکات با فرم نادرست یا تعداد بیشتر از حد توصیهشده میتواند فشار اضافی به لگن وارد کند و نتیجه درمان را معکوس نماید.
- پیشرفت تدریجی در تمرینات و پرهیز از افزایش ناگهانی شدت یا حجم تمرینات بسیار ضروری است. بدن برای تطبیق با تمرینات درمانی نیاز به زمان دارد و هرگونه عجله در این روند میتواند باعث درد و التهاب شود.
- رعایت استراحت کافی بین جلسات فیزیوتراپی و پرهیز از فعالیتهای سنگین در روزهای درمان به بدن فرصت بازسازی میدهد. خواب مناسب و فاصله زمانی منطقی بین جلسات درمانی از عوامل مهم در پیشگیری از درد لگن هستند.
- اصلاح سبک زندگی، از جمله توجه به وضعیت نشستن، ایستادن و راه رفتن، نقش مهمی در کاهش فشار مزمن بر لگن دارد. استفاده از صندلی مناسب، پرهیز از نشستن طولانیمدت و انجام حرکات کششی در طول روز میتواند از بازگشت درد جلوگیری کند.
جمعبندی
در این مقاله به این موضوع پرداختیم که چرا بعد از فیزیوتراپی درد لگن ایجاد میشود. باید بدانید که علت درد لگن بعد از فیزیوتراپی در بسیاری از موارد واکنش طبیعی بدن به تحریک درمانی یا تمرینات اصلاحی است. با رعایت اصول علمی، اجرای صحیح تمرینات، استراحت کافی و پیروی از برنامه درمانی فیزیوتراپیست، این درد معمولا کاهش مییابد و روند بهبودی تسریع میشود. در صورت تداوم یا تشدید درد، بررسی مجدد توسط پزشک یا فیزیوتراپیست ضروری است. برای دریافت خدمات فیزیوتراپی لگن در قزوین به صورت تخصصی و حرفهای میتوانید به کلینیک دنیز مراجعه کنید.
