عوارض فیزیوتراپی کف لگن چیست؟

بسیاری از افراد فیزیوتراپی کف لگن را راه‌حل قطعی مشکلاتی مانند بی‌اختیاری یا درد مزمن می‌دانند؛ اما در عمل این مسیر درمانی مانند هر مداخله بالینی دیگری پیامدهایی نیز به همراه دارد. توجه به این تضاد ابتدایی (اثر درمانی در کنار احتمال بروز عوارض) نقطه شروع تصمیمی آگاهانه است. در این مقاله از وبلاگ کلینیک فیزیوتراپی دنیز توضیح می‌دهیم فیزیوتراپی کف لگن چه عوارضی دارد؟

فیزیوتراپی کف لگن چیست؟

فیزیوتراپی کف لگن یکی از زیرشاخه‌های تخصصی توان‌بخشی است که بر ارزیابی و تقویت عضلات، بافت‌ها و عملکرد عصبی ناحیه لگن تمرکز دارد. این روش برای درمان مشکلاتی مثل درد لگنی، بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع، پرولاپس خفیف، دیسپارونی و حتی اختلالات عملکرد روده مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این فرایند هدف فقط تقویت عضلات نیست؛ بلکه بازگرداندن هماهنگی، انعطاف‌پذیری و واکنش مناسب این عضلات به فعالیت‌های روزمره است.

در جلسات درمان متناسب با مشکل بیمار، از تکنیک‌های زیر استفاده می‌شود:

• بیوفیدبک Biofeedback)): نمایش فعالیت عضلات روی مانیتور برای آموزش انقباض و ریلکس کردن صحیح
• منوال تراپی  :(Manual Therapy)آزادسازی بافت‌های نرم، رفع نقاط دردناک و بهبود جریان خون
• نقطه ماشه‌ای ((Trigger Point Release: درمان نقاط تحریک‌پذیر داخل عضلات که باعث درد ارجاعی می‌شوند
• تحریک الکتریکی ((Electrical Stimulation: تحریک الکتریکی ملایم برای فعال‌سازی یا آرام‌سازی عضلات ضعیف یا بیش‌فعال
• رکتال (:(Rectal Techniques ارزیابی و درمان مستقیم عضلات عمقی که بدون این روش‌ها قابل تشخیص دقیق نیستند

نقش فیزیوتراپیست در این میان کاملا تخصصی و نیازمند آموزش پیشرفته در آناتومی لگن، نوروفیزیولوژی و تکنیک‌های داخلی است. به همین دلیل در منابع بین‌المللی تاکید شده که این نوع درمان باید فقط توسط درمانگران دارای مجوز و آموزش‌دیده انجام شود. پیش از شروع درمان ارزیابی اولیه اهمیت بالایی دارد؛ زیرا باید مشخص شود علت مشکل عضلانی است، عصبی است یا از ارگان‌هایی مثل مثانه، رحم یا روده ریشه می‌گیرد. عدم ارزیابی صحیح اثربخشی درمان را کاهش می‌دهد یا احتمال بروز عوارض فیزیوتراپی کف لگن را بیشتر می‌کند.

عوارض فیزیوتراپی کف لگن چیست؟

در بیشتر بیماران فیزیوتراپی کف لگن باعث بهبود درد، عملکرد و کنترل عضلانی می‌شود؛ اما واکنش‌ بدن به تحریک عضلات عمقی همیشه یکسان نیست و شاید برخی افراد دچار عوارض موقتی و قابل‌کنترل شوند. بخش زیادی از عوارض فیزیوتراپی کف لگن نتیجه فعال‌سازی عضلات ضعیف، آزادسازی بافت‌های سفت یا تحریک بافت‌های حساس لگنی است و معمولا طی چند ساعت تا چند روز برطرف می‌شوند. با شناخت این واکنش‌ها، بیمار روند درمان را با آگاهی بیشتری ادامه می‌دهد و در صورت نیاز به ‌موقع با فیزیوتراپیست مشورت می‌کند. در ادامه به بررسی عوارض این تکنیک می‌پردازیم.

درد عضلانی و احساس سنگینی پس از جلسه

یکی از رایج‌ترین عوارض فیزیوتراپی کف لگن درد عضلانی یا احساس سنگینی در ناحیه لگن، کشاله ران یا پایین شکم است. این درد ناشی از آزادسازی نقاط ماشه‌ای، کشش فاسیای لگنی یا تقویت عضلات عمقی است و بسیار شبیه درد پس از یک تمرین ورزشی شدید عمل می‌کند. 

بیماران تازه‌کار یا افرادی که مدت طولانی دچار ضعف یا انقباض مزمن بوده‌اند، بیشتر این واکنش را تجربه می‌کنند. مدیریت این حالت ساده است: استراحت نسبی، کمپرس گرم یا انجام تنفس دیافراگمی. این عارضه معمولا بین ۱۲ تا ۴۸ ساعت طول می‌کشد بااین‌حال اگر درد شدید یا مداوم باشد، به بررسی مجدد تکنیک درمانی نیاز دارد.

تشدید موقت علائم، مانند فشار مثانه یا درد لگن

گاهی سیستم عصبی نسبت به تحریکات جدید بیش‌فعال می‌شود و بنابراین علائمی مانند فشار مثانه، احساس سنگینی لگن یا تیرکشیدگی موقتا تشدید خواهد شد. این حالت بیشتر در افرادی دیده می‌شود که سابقه درد مزمن، اضطراب یا هیپرسنسی‌تیویتی عصبی دارند. اگرچه این وضعیت بیمار را نگران می‌کند؛ اما یکی از عوارض فیزیوتراپی کف لگن به‌شمار می‌رود که معمولا نشانه فعال شدن مسیرهای عصبی خاموش یا بیش‌تحریک‌شده است.

در این عارضه باید نکات زیر را در نظر داشته باشید:

• افزایش موقتی درد یا احساس سنگینی در ناحیه لگن به دلیل تحریک عضلات ضعیف یا تنش‌دار
• فشار بیشتر روی مثانه یا نیاز مکرر به ادرار به دلیل فعال شدن عضلات کف لگن و افزایش حساسیت عصبی
• احساس گرفتگی یا اسپاسم کوتاه‌مدت عضلات لگنی که پس از 24 تا 48 ساعت کاهش می‌یابد
• امکان بروز ناراحتی خفیف هنگام نشستن یا ایستادن به علت تغییر ناگهانی در تنش عضلانی
• توصیه شدن مدیریت علائم با استراحت کوتاه، گرما درمانی موضعی و تمرینات آرام‌بخش تنفسی

اسپاسم یا انقباض بیش ‌از حد عضلات لگنی

اسپاسم لگنی زمانی ایجاد می‌شود که عضلات کف لگن پس از مدت‌ها ضعف یا سفتی، به تحریکات دستی یا تمرینات مقاومتی واکنش شدید نشان دهند. این واکنش در افرادی شایع است که هایپرتونیسیتی یا گرفتگی مزمن داشته‌اند. اسپاسم درد تیرکشنده، احساس گرفتگی یا حتی دشواری در نشستن را به همراه دارد. یک فیزیوتراپیست حرفه‌ای با کاهش شدت تکنیک‌ها، استفاده از حرکات آرام‌سازی و تنظیم برنامه تمرینی، این واکنش را کنترل می‌کند.

لکه‌بینی خفیف یا خونریزی سطحی در تکنیک‌های داخلی

در تکنیک‌های واژینال یا رکتال، احتمال بسیار کمی وجود دارد که مخاط حساس دچار تحریک خفیف شود. این موضوع خطرناک نیست و در حدود چند ساعت کاملا برطرف می‌شود. افرادی که بافت واژینال نازک‌تری دارند (مانند خانم‌های یائسه یا افرادی که از داروهای هورمونی استفاده نمی‌کنند) بیشتر در معرض این عارضه قرار می‌گیرند. هرچند این حالت یکی از عوارض فیزیوتراپی کف لگن است؛ اما تا زمانی که همراه درد شدید یا خونریزی زیاد نباشد، به توقف درمان نیاز ندارد.

احتمال عفونت در صورت عدم رعایت اصول بهداشتی؛ نادر اما مهم 

عفونت در فیزیوتراپی کف لگن بسیار نادر است؛ زیرا استفاده از ابزارهای استریل و دستکش‌های پزشکی استاندارد تقریبا آن را به صفر می‌رساند. بااین‌حال درصورتی‌که درمان در محیط غیر بهداشتی یا با وسایل غیر استریل انجام شود، احتمال التهاب یا عفونت وجود دارد. نشانه‌های هشدار شامل بوی غیر طبیعی، تب، ترشح غیر معمول یا درد شدید است. در این شرایط درمان باید متوقف و بیمار به پزشک ارجاع داده شود.

واکنش‌های روانی: اضطراب، خجالت یا ناراحتی

تکنیک‌های داخلی برای برخی بیماران از نظر روانی چالش‌برانگیز هستند. احساس خجالت، اضطراب یا استرس در زمان ارزیابی داخلی، بخشی از عوارض فیزیوتراپی کف لگن است که بیشتر جنبه روان‌شناختی دارد. آموزش شفاف، توضیح مرحله‌به‌مرحله قبل از شروع درمان و حق انتخاب بیمار برای توقف جلسه، مهم‌ترین عوامل کاهش این واکنش‌ها هستند.

احساس سوزن ‌سوزن یا بی‌حسی عصبی

تحریک شاخه‌های عصبی لگن گاهی باعث احساس گزگز یا بی‌حسی موقتی می‌شود. این واکنش بیشتر در بیمارانی مشاهده می‌شود که سابقه دیسک کمر، التهاب عصب یا اختلالات عصبی دارند. این احساس ظرف چند دقیقه تا چند ساعت از بین می‌رود؛ اما اگر همراه با ضعف عضلانی یا انتشار درد به پا باشد، باید دوباره مورد ارزیابی قرار بگیرد.

واکنش به تحریک الکتریکی در ناحیه کف لگن

برخی افراد سیستم عصبی حساسی دارند و نسبت به جریان‌های الکتریکی ملایم نیز واکنش شدید نشان می‌دهند. این واکنش شامل احساس شوک خفیف، گرما یا نوسان ناگزیر در عضلات است. اگرچه این حالت نادر است؛ اما یکی از عوارض مورد توجه در جلسات الکتروتراپی کف لگن به‌شمار می‌رود. این مشکل با کاهش شدت جریان یا استفاده از تکنیک‌های دستی برطرف می‌شود.

تشدید علائم در بیماران دارای بیماری‌های زمینه‌ای

افراد مبتلا به اندومتریوز، فیبروم، التهاب مزمن لگنی یا چسبندگی داخلی در جلسات اولیه افزایش درد یا فشار را تجربه می‌کنند. دلیل این موضوع واکنش بافت‌های آسیب‌دیده به کشش یا ماساژ عمقی است. این گروه از بیماران باید درمان خود را با شدت کمتر شروع کنند و به هماهنگی بین فیزیوتراپیست و متخصص زنان نیاز دارند.

جمع‌بندی

فیزیوتراپی کف لگن زمانی بیشترین اثربخشی را دارد که آگاهانه و زیر نظر متخصص انجام شود. اگرچه برخی عوارض خفیف و گذرا تجربه می‌شوند؛ اما با انتخاب درمانگر حرفه‌ای، ارزیابی اولیه دقیق و رعایت اصول درمانی، می‌توان این عوارض را به حداقل رساند. اگر شما نیز به ‌دنبال کاهش دردهای لگنی، بهبود عملکرد عضلات و رسیدن به کیفیت زندگی بهتر هستید، همین امروز اقدام کنید و اولین جلسه مشاوره تخصصی خود را در کلینیک فیزیوتراپی دنیز رزرو کنید. شروع یک درمان درست در مجموعه ما تفاوت‌های بزرگی ایجاد می‌کند.

سوالات متداول درباره مضرات و عوارض فیزیوتراپی کف لگن